Tatlong Tula ni E. San Juan, Jr.

Ang makata, si E. San Juan, Jr.



ELEHIYANG NABUKING BINIGKAS NG BATANG TUBONG BLUMENTRITT [Pangatlong borador]

Oo, tapos na, di na tayo pupunta sa Tondo ng ating kamusmosan—

Kung saan sabi mo mahal mo ako, di malilimutan—Tapos na iyon!
Di na tayo babalik doon– Oo, sa Bangkusay o Plaza Moriones—

Hindi ko na matandaan kung sa Tayuman o Bambang tayo unang nagkita

O baka sa tren sa Tutuban o sa loobang sanglaan sa Divisoria….
Oo, di na tayo babalik sa Tondo, doon sa lumundong dulo ng buhay—

…..Hindi ko na nga maalala kung saang liko sa Juan Luna ang daan….

Oo, tapos na, ngayong gabi nagpasiya kang tapos na ang pagsuyo—

Gabing kay lungkot, umaapaw hanggang sa estero ng Binondo
Hindi na tayo babalik doon tulad nang nakalipas— Ay, hindi na!

Hindi ko na magunita kung saang sulok sa Tondo tayo nagtapo 

Tapos na, hindi na tayo babalik sa Gagalangin—mundong kaylupit!
Kung saan ang sumpang binitiwan ay naligaw sa tulay ng Dimasalang

…..Hindi ko na nga matandaan kung saang liko sa Dapitan lumisan….

Oo, di na tayo babalik sa pook ng lambingang ngayo’y Smokey Mountain….

Di ko na nga maalala kung saan kita naiwan, saang lugar babalikan—
Kapus-palad na pag-ibig, ay, nasawi sa mundong nagsalabit sa pangako—

Ay tapos na, di ko na nga matandaan ang daang papunta sa Tondo—

Di ko na magunita ang tipanan sa Quiapo? Sa Mendiola ba o sa Luneta?
Oo, tapos na, di na tayo babalik sa tinding niyapos, ay, kumilig sa pag-sinta—

…Dito na lang tayo muna sa Blumentritt pagkagaling sa Culi-Culi, 

Nakalimutan ko na ang ruta papunta sa sementeryong La Loma—

Oo, hindi na tayo babalik, hindi na, tapos na, magpakailanman—
Pagkasiyahin ang pira-pirasong pulutang napanis sa gabi ng sumpaan….


###

———————————————

TRANSKRIPSYON NG ILANG BYTES NG KOMPYUTER NG NASA, WASHINGTON, DC,USA. 

—“Everyone in the planet is under total surveillance today.” –Edward Snowden

–“Nothing is meaningless….”  –Sissi, sa pelikulang The Princess & the Warrior


Gising ka na ba?  Anong gumagapang na hayop sa silong? Bakit makulimlim?  Naramdaman mo ba?  Masakit ba? O nakakikiliti?  Malambot ba? O matigas? May kumakatok ba? Nariyan na ba sila? Bakit may agunyas sa bukang-liwayway?  Gusto mo ba?  Ayaw mo? Barado ba ang tubo ng kubeta?  Inaalimpungatan ka ba?  Anong ginagawa ko rito?  Nabasa mo ba si Kierkegaard?  Malapit ba o malayo?  Biro ba lang? Makibaka ba, huwag matakot? Nilabasan ka ba?  Kailan tayo tutugpa?  Sino iyang nakamaskara?  Peks man? Sino ang nagsuplong?  Swak na swak ba?  Dapat ba nating dalhin ang kargada?  Mabigat ba o magaan? Sino si Yolanda?  Liku-liko ba ang landas ng mahabang martsa?  Bakit kasing-pait ng apdo?  Doon ka ba nakatira?  Anong kulisap ang katulad ko? May kurakot ba sa mga pulong inaangkin?  Sino’ng nagtatanong? Nasaan ang I-pad mo? Sino ka ba sa kanila?  Iyon ba ang burol o lambak?  Nakarating na ba tayo? Bakit mababa ang lipad ng kalapati?  May kilala ka ba sa Abu Sayyaf?   Nasaan ang hanggahan ng bughaw at luntian?  May umutot ba?  Paano ang hapunan?  Iyon ba ang pulang sagisag? Papasok na tayo o lalabas? Magkano ba ang suhol?  Puwede ka bang sumagot?  Pinupulikat ka ba? Anong ibig mong sabihin?  Bakit nag-alapaap ang salamin? May naamoy ka ba? Paano tayo makatatakas?  Bakit bumaligtad? Na-etsa puwera ba sila?  Ano ang kahulugan nito? Masaklap ba ang nangyari?   Nasaan na ba tayo? May serpyenteng nagpugad sa dibdib mo? Bakit tumitibok ang bukong-bukong?  Anong ginagawa ko rito?  Malinaw ba ang kahulugan ng babala?  Kinakalawang ba ang tulay na bakal sa Camp Bagong Diwa? Ano ang talaangkanan ng diskurso?  Sino ang humihiyaw ng “saklolo”?  May apoy ba sa butas ng karayom?  Susi, anong susi?  Bakit nagkanulo? Naipit ba ang bayag mo paglundag? Bumubulong ka ba?  Ano ang kulay ng sinegwalas?  Ano ang katuturan? Bakit nakunan kundi buntis? Mainit ba o malamig? Paano bubuksan ito? May napinsala ba?  Bawat bagay ba ay kailangan? Puwede na ba tayong umuwi? May hinala ba sa nagpatiwakal? Kilala mo ba si Ludwig Feuerbach? Bakit walang asin ang sinigang?  Paano tayo makalulusot?  Bumulong ka ba?  Kung hindi ngayon, kailan pa? Nasa loob daw ang kaharian? Magaspang ba? Bakit may apog sa kalingkingan? Bingi ba ako? Mangyayari kaya ito?  Kung magunaw ang mundo, mapapawi ba ang utang natin?  Sindak ka ba? Hanggang saan mo malulunok ito? Bakit tayo narito? Mas gusto mo ba ng sopas o salada?  Tanga ba ako? Bangungot ba ito o panaginip? Bakit mahapdi ang lalamunan ko? Malamig ba ang hipo ni Lazaro?  Bakit tapos na?  Inis at yamot ka ba? Bakit may nangangaluluwa? Nais mong dumalaw sa bunganga ng sepulkro? Magkano ba? Pag-ibig ba raw ang makalulutas ng lahat? Niloloko ba tayo? Akin na ang sukli?  Bawal bang mag-alis ng kulangot?  Bakit buhay-alamang? Puwede bang umihi rito?  Bakit walang pinto o bintana? Malikmata ba ito? Bakit wala kang imik?
_______

TRANSCRIPTION OF SELECTED  BYTES FROM A NASA COMPUTER IN WASHINGTON, DC

[Translated by E. San Juan, Jr.]

Are you awake? What animal creeps under the floor? Why is it darkening? Did you feel it? Was it painful? Or ticklish? Soft? Or hard? Is someone knocking? Are they here? Why are bells tolling for the dead this morning? Do you like it? You don’t? Are the toilet pipes choked? Are you drowsy? What am I doing here? Have you read Kierkegaard? Is it far or near? Only a joke? Struggle, don’t be afraid? Did you come out? When are we departing? Who is that wearing a mask? Really? Who snitched?  Just awesome? Should we carry our luggage? Light or heavy? Who is Yolanda? Is the path of the long march crooked? Why is it bitter as bile? Are you living there? What insect resembles me? Is there any loot in the islands we are claiming? Who is asking? Where’s your i-Pad? Who are you among them? Is that the hill or valley? Have we arrived?  Why are the doves flying low? Do you know anyone with the Abu Sayyaf? Where is the boundary between blue and green? Who farted? How about supper? Is that the red symbol? Are we entering or exiting? How much is the bribe? Can you respond? Are we having cramps? What do you mean? Why did the mirror get foggy? Do you smell anything? How can we escape? Why did it turn topsy-turvy? Were they ostracized? What’s the significance of this? Are you chagrined by what happened? Where are we now? Is there a serpent nursing in your breast? Why is there throbbing in my ankle? What am I doing here? Is the import of the warning clear? Is the steel bridge to Camp Bagong Diwa rusting? What is the genealogy of discourse? Who is crying for help? Is there fire in the eye of the needle? Key, what key? Who betrayed? Were your testicles crushed by your leap? Are you whispering? What is the color of sinegwelas? What is valuable? Why miscarriage when there was no pregnancy? Cold or hot? How do we open this? Was there any damage? Is every object necessary? Can we go home now? Was there a suspect among the suicides? Do you know Ludwig Feuerbach? Why is there no salt in the broth? How can we squeeze through? Did you murmur? If not now, when? They say the kingdom is within? Is it rough? Why is there lime between the toes? Am I deaf? Will this possibly happen? If the world perishes, will our debts be wiped out? Are you terrified? How far can you swallow this? Why are we here? Do you like soup or salad better? Is this dream or nightmare? Why is my throat painful? Was Lazaro’s touch chilly? Why is it over now? Are you irked or angry? Why is there grieving? You want to visit the mouth of the sepulcher? How much? They say love will solve everything? Are we being fooled? Can I have the change? Is it forbidden to pluck dried snot from my nose? Can I pee here? Why is there no door or window? Is this a sleight of hand? Why are you mute?–

###

———————————————

PAG-ASA:  Analekta sa Paghabi ng Bagwis ng Paglalayag 

A.

Komadrona ng palaisipan, iligtas mo kami sa mga tuksong ito,
    mga bagay na pinagmumulan ng sindak at kilabot:

Bangungot   Mag-isa   Malason   Mamulubi  Makulam
Masaktan sa gabi  Malayo sa pamilya   Mapilay
Mawalan ng sikmura    Mawalan  ng salağı
Magkasakit sanhi sa mahiwagang dahilan  Di makadinig
Di makaamoy   Walang pakiramdam   Manhi na manhid  Walang panlasa
Di masaran ang pinto      Pasukan ng isang hayop mula sa lansangan
Gahisin ng pulis o sundalo     Di na gagaling muli sa kanser o AIDS

B.

Nailipat mula sa isang payapang pugad tungo sa matris ng ligalig
(taglay o hindi ang hangarin)

Nawindang at puspusang nayanig hanggang magkasira-sira
(kahit walang bisa o talab)

Nailagay sa paraang pumipigil sa alingawngaw at pagkahawa
(kahit sagad ang talab at bisa)

Hindi kinukusa o sinasadya ang paglilipat
Walang tangka o pakay ang kilos at galaw ng mga kamay

Ipagpasiya na ipahinuhod sa nagpaubayang makapangyarihan
ang daloy at dulo ng nagsapalarang buhay. Sino ba ang kapit-bahay ko?

C.

Pinuputakti ang talasalitaan ng mura: putragis, putang ‘na
Pesteng yawa    Kupal mo  Tarantado  Gago  Walang-hiya
Ulol   Buwisit    Hudas   Hinayupak  Buwang  Demonyo–

Tukso’t lalang ng suson-susong kalamidad sa tagisan ng mga uri
Hinagupit  nasalanta  sapalarang balintuna’t baligho–
Bigkasin mo, Komadrona ng himagsik, ang patalastas:
“Sa pamamagitan ng isang mahigpit na panunumpa, upang sa
pagkakaisang ito’y magkalakas na iwasak ang masinsing tabing
na nakabubulag sa kaisipan….” at matuklasan ang tunay na landas ng katuiran at kaliwanagan.”   (sipi sa Kartilla)    Maliban kung mamatay ang buto at sa gayon….

###

Si E. San Juan, Jr. ay Emeritus Professor of Comparative Literature sa University of Connecticut, USA. Pinakabago niyang libro ang Kontra-Modernidad: Mga Pagsubok sa Proyekto ng Mapagpalayang Pagbabago (UP Press, 2019) at Bakas Alingawngaw: Mga Bagong Tula (AdMU Press, 2020).


###

———————————————

TRANSKRIPSYON NG ILANG BYTES NG KOMPYUTER NG NASA, WASHINGTON, DC,USA. 

—“Everyone in the planet is under total surveillance today.” –Edward Snowden

–“Nothing is meaningless….”  –Sissi, sa pelikulang The Princess & the Warrior


Gising ka na ba?  Anong gumagapang na hayop sa silong? Bakit makulimlim?  Naramdaman mo ba?  Masakit ba? O nakakikiliti?  Malambot ba? O matigas? May kumakatok ba? Nariyan na ba sila? Bakit may agunyas sa bukang-liwayway?  Gusto mo ba?  Ayaw mo? Barado ba ang tubo ng kubeta?  Inaalimpungatan ka ba?  Anong ginagawa ko rito?  Nabasa mo ba si Kierkegaard?  Malapit ba o malayo?  Biro ba lang? Makibaka ba, huwag matakot? Nilabasan ka ba?  Kailan tayo tutugpa?  Sino iyang nakamaskara?  Peks man? Sino ang nagsuplong?  Swak na swak ba?  Dapat ba nating dalhin ang kargada?  Mabigat ba o magaan? Sino si Yolanda?  Liku-liko ba ang landas ng mahabang martsa?  Bakit kasing-pait ng apdo?  Doon ka ba nakatira?  Anong kulisap ang katulad ko? May kurakot ba sa mga pulong inaangkin?  Sino’ng nagtatanong? Nasaan ang I-pad mo? Sino ka ba sa kanila?  Iyon ba ang burol o lambak?  Nakarating na ba tayo? Bakit mababa ang lipad ng kalapati?  May kilala ka ba sa Abu Sayyaf?   Nasaan ang hanggahan ng bughaw at luntian?  May umutot ba?  Paano ang hapunan?  Iyon ba ang pulang sagisag? Papasok na tayo o lalabas? Magkano ba ang suhol?  Puwede ka bang sumagot?  Pinupulikat ka ba? Anong ibig mong sabihin?  Bakit nag-alapaap ang salamin? May naamoy ka ba? Paano tayo makatatakas?  Bakit bumaligtad? Na-etsa puwera ba sila?  Ano ang kahulugan nito? Masaklap ba ang nangyari?   Nasaan na ba tayo? May serpyenteng nagpugad sa dibdib mo? Bakit tumitibok ang bukong-bukong?  Anong ginagawa ko rito?  Malinaw ba ang kahulugan ng babala?  Kinakalawang ba ang tulay na bakal sa Camp Bagong Diwa? Ano ang talaangkanan ng diskurso?  Sino ang humihiyaw ng “saklolo”?  May apoy ba sa butas ng karayom?  Susi, anong susi?  Bakit nagkanulo? Naipit ba ang bayag mo paglundag? Bumubulong ka ba?  Ano ang kulay ng sinegwalas?  Ano ang katuturan? Bakit nakunan kundi buntis? Mainit ba o malamig? Paano bubuksan ito? May napinsala ba?  Bawat bagay ba ay kailangan? Puwede na ba tayong umuwi? May hinala ba sa nagpatiwakal? Kilala mo ba si Ludwig Feuerbach? Bakit walang asin ang sinigang?  Paano tayo makalulusot?  Bumulong ka ba?  Kung hindi ngayon, kailan pa? Nasa loob daw ang kaharian? Magaspang ba? Bakit may apog sa kalingkingan? Bingi ba ako? Mangyayari kaya ito?  Kung magunaw ang mundo, mapapawi ba ang utang natin?  Sindak ka ba? Hanggang saan mo malulunok ito? Bakit tayo narito? Mas gusto mo ba ng sopas o salada?  Tanga ba ako? Bangungot ba ito o panaginip? Bakit mahapdi ang lalamunan ko? Malamig ba ang hipo ni Lazaro?  Bakit tapos na?  Inis at yamot ka ba? Bakit may nangangaluluwa? Nais mong dumalaw sa bunganga ng sepulkro? Magkano ba? Pag-ibig ba raw ang makalulutas ng lahat? Niloloko ba tayo? Akin na ang sukli?  Bawal bang mag-alis ng kulangot?  Bakit buhay-alamang? Puwede bang umihi rito?  Bakit walang pinto o bintana? Malikmata ba ito? Bakit wala kang imik?
_______

TRANSCRIPTION OF SELECTED  BYTES FROM A NASA COMPUTER IN WASHINGTON, DC

[Translated by E. San Juan, Jr.]

Are you awake? What animal creeps under the floor? Why is it darkening? Did you feel it? Was it painful? Or ticklish? Soft? Or hard? Is someone knocking? Are they here? Why are bells tolling for the dead this morning? Do you like it? You don’t? Are the toilet pipes choked? Are you drowsy? What am I doing here? Have you read Kierkegaard? Is it far or near? Only a joke? Struggle, don’t be afraid? Did you come out? When are we departing? Who is that wearing a mask? Really? Who snitched?  Just awesome? Should we carry our luggage? Light or heavy? Who is Yolanda? Is the path of the long march crooked? Why is it bitter as bile? Are you living there? What insect resembles me? Is there any loot in the islands we are claiming? Who is asking? Where’s your i-Pad? Who are you among them? Is that the hill or valley? Have we arrived?  Why are the doves flying low? Do you know anyone with the Abu Sayyaf? Where is the boundary between blue and green? Who farted? How about supper? Is that the red symbol? Are we entering or exiting? How much is the bribe? Can you respond? Are we having cramps? What do you mean? Why did the mirror get foggy? Do you smell anything? How can we escape? Why did it turn topsy-turvy? Were they ostracized? What’s the significance of this? Are you chagrined by what happened? Where are we now? Is there a serpent nursing in your breast? Why is there throbbing in my ankle? What am I doing here? Is the import of the warning clear? Is the steel bridge to Camp Bagong Diwa rusting? What is the genealogy of discourse? Who is crying for help? Is there fire in the eye of the needle? Key, what key? Who betrayed? Were your testicles crushed by your leap? Are you whispering? What is the color of sinegwelas? What is valuable? Why miscarriage when there was no pregnancy? Cold or hot? How do we open this? Was there any damage? Is every object necessary? Can we go home now? Was there a suspect among the suicides? Do you know Ludwig Feuerbach? Why is there no salt in the broth? How can we squeeze through? Did you murmur? If not now, when? They say the kingdom is within? Is it rough? Why is there lime between the toes? Am I deaf? Will this possibly happen? If the world perishes, will our debts be wiped out? Are you terrified? How far can you swallow this? Why are we here? Do you like soup or salad better? Is this dream or nightmare? Why is my throat painful? Was Lazaro’s touch chilly? Why is it over now? Are you irked or angry? Why is there grieving? You want to visit the mouth of the sepulcher? How much? They say love will solve everything? Are we being fooled? Can I have the change? Is it forbidden to pluck dried snot from my nose? Can I pee here? Why is there no door or window? Is this a sleight of hand? Why are you mute?–

###

———————————————

PAG-ASA:  Analekta sa Paghabi ng Bagwis ng Paglalayag 

A.

Komadrona ng palaisipan, iligtas mo kami sa mga tuksong ito,
    mga bagay na pinagmumulan ng sindak at kilabot:

Bangungot   Mag-isa   Malason   Mamulubi  Makulam
Masaktan sa gabi  Malayo sa pamilya   Mapilay
Mawalan ng sikmura    Mawalan  ng salağı
Magkasakit sanhi sa mahiwagang dahilan  Di makadinig
Di makaamoy   Walang pakiramdam   Manhi na manhid  Walang panlasa
Di masaran ang pinto      Pasukan ng isang hayop mula sa lansangan
Gahisin ng pulis o sundalo     Di na gagaling muli sa kanser o AIDS

B.

Nailipat mula sa isang payapang pugad tungo sa matris ng ligalig
(taglay o hindi ang hangarin)

Nawindang at puspusang nayanig hanggang magkasira-sira
(kahit walang bisa o talab)

Nailagay sa paraang pumipigil sa alingawngaw at pagkahawa
(kahit sagad ang talab at bisa)

Hindi kinukusa o sinasadya ang paglilipat
Walang tangka o pakay ang kilos at galaw ng mga kamay

Ipagpasiya na ipahinuhod sa nagpaubayang makapangyarihan
ang daloy at dulo ng nagsapalarang buhay. Sino ba ang kapit-bahay ko?

C.

Pinuputakti ang talasalitaan ng mura: putragis, putang ‘na
Pesteng yawa    Kupal mo  Tarantado  Gago  Walang-hiya
Ulol   Buwisit    Hudas   Hinayupak  Buwang  Demonyo–

Tukso’t lalang ng suson-susong kalamidad sa tagisan ng mga uri
Hinagupit  nasalanta  sapalarang balintuna’t baligho–
Bigkasin mo, Komadrona ng himagsik, ang patalastas:
“Sa pamamagitan ng isang mahigpit na panunumpa, upang sa
pagkakaisang ito’y magkalakas na iwasak ang masinsing tabing
na nakabubulag sa kaisipan….” at matuklasan ang tunay na landas ng katuiran at kaliwanagan.”   (sipi sa Kartilla)    Maliban kung mamatay ang buto at sa gayon….

###

Si E. San Juan, Jr. ay Emeritus Professor of Comparative Literature sa University of Connecticut, USA. Pinakabago niyang libro ang Kontra-Modernidad: Mga Pagsubok sa Proyekto ng Mapagpalayang Pagbabago (UP Press, 2019) at Bakas Alingawngaw: Mga Bagong Tula (AdMU Press, 2020).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s